Ventilatie

Een gezond binnenklimaat in een woning is nodig voor de gezondheid en het wooncomfort. Binnenshuis wordt vandaag nog veel ongezonde lucht ingeademd, en dat gedurende lange periodes. Mensen brengen immers 60 tot 95 procent van hun tijd binnenshuis door, en als je dan weet dat ze ongeveer 22 000 keer per dag ademen... Toch wonen nog zes op tien mensen in een huis dat niet geventileerd is. Daardoor is de binnenlucht tweemaal zo vuil is als de buitenlucht.

Bovendien bespaar je door ventilatie op de energie die nodig is om te verwarmen. Een vochtige ruimte verwarmen, vraagt meer energie dan een droge.

Ventileren is dus nodig voor:

• Aanvoer van zuurstof
  Als mensen ademen, gebruiken ze zuurstof en geven ze koolstofdioxide en waterdamp af. Is er in een woning te weinig zuurstoftoevoer, dan wordt de lucht muf en voelen mensen zich niet lekker. Voldoende zuurstof is ook noodzakelijk voor de goede werking van verbrandingstoestellen zoals geisers of aardgaskachels, om CO-vergiftiging door die toestellen te vermijden.
• Afvoer van woonvocht
  Door koken, wassen, douchen, strijken, ademen enz. produceert elk gezin tien tot twintig liter woonvocht per dag! Het vocht kan ook van buiten komen door regendoorslag of opstijgend grondwater. Al die vochtige lucht moet naar buiten, anders krijg je last van condensatie en schimmelvorming op het behang of zelfs op meubelen. Je zult de schimmelplekken het eerst zien op plaatsen die slecht geïsoleerd zijn, zoals op koudebruggen.
• Afvoer van hinderlijke en schadelijke stoffen
  Door goed te ventileren, zorg je ervoor dat schadelijke stoffen uit bouwmaterialen, onderhoudsproducten, tabaksrook enz. naar buiten kunnen. Ventileren vermindert ook de kans op geurtjes en allergieën.

De Vlaamse overheid heeft het belang van correcte ventilatie onderkend. Sedert 2006 zijn er bij nieuwbouw en verbouwprojecten minimumeisen voor ventilatie. De bouwheer wordt verplicht om de woning goed te isoleren en te ventileren, volgens de regelgeving rond ‘Energieprestatie en Binnenklimaat’, kortweg EPB (voor meer info: www.energiesparen.be).

Ventilatiesystemen in nieuwe woongebouwen moeten voldoen aan de Belgische norm NBN D50-001. Die norm bepaalt dat de ventilatie een debiet van 3,6 m³ lucht per uur en per vierkante meter moet hebben. De studie die vereist is alvorens een ventilatiesysteem te installeren, moet gebeuren volgens de EN 308+ normen

Ventileren via kieren en spleten of door af en toe een raam of deur open te zetten, is natuurlijk niet de goede oplossing. Dan verlies je immers veel energie. Het komt erop aan om systematisch en goed gecontroleerd te ventileren. Altijd volgens hetzelfde principe: in de droge ruimtes moet de verse lucht binnenkomen; vandaar moet die lucht langs tussenruimtes doorstromen naar de natte ruimtes, zoals de badkamer, de keuken, het toilet. Daar moet de vochtige, vervuilde lucht worden afgevoerd.

Daarvoor bestaan verschillende manieren:

• Natuurlijke ventilatie
  Natuurlijke ventilatie gebeurt onder invloed van een gering drukverschil tussen de binnen- en de buitenkant van een gebouw. Dat drukverschil komt tot stand door de wind of door het temperatuurverschil tussen binnen en buiten. Als je op bestudeerde plaatsen regelbare openingen voorziet, kan het huis op natuurlijke wijze worden voorzien van verse lucht.
  Natuurlijke ventilatie is goedkoop in vergelijking met een mechanisch ventilatiesysteem en  verbruikt geen elektrische energie.

  Nadelen zijn het onzekere debiet en de beperkte regelmogelijkheden. Natuurlijke ventilatie is immers afhankelijk van de weersomstandigheden, de lekken in het gebouw en de gewoonten van de bewoners, bijvoorbeeld bij het. openen van ramen en deuren.

• Mechanische ventilatie
  Natuurlijke ventilatie is niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld bij een lawaaierige buitenomgeving, in lokalen zonder ramen of omwille van geurhinder. Soms is het bij renovatie niet mogelijk om de afvoer van lucht natuurlijk te laten verlopen door verticale schouwen of ventilatiekanalen. In die gevallen kies je voor een volledig mechanische ventilatie.
• Een combinatie van de twee: de gemengde ventilatiesystemen
  Naast de zuiver natuurlijke en zuiver mechanische ventilatiesystemen, zijn er ook gemengde systemen. Er zijn er die voorzien in een natuurlijke toevoer en een mechanische afvoer van lucht. Andere zorgen voor een mechanische toevoer en een natuurlijke afvoer van lucht.

Welk ventilatiesysteem je ook kiest, de plaatsing gebeurt best door een erkende vakman. De goede werking wordt immers enkel gegarandeerd bij een correcte plaatsing en een goed onderhouden installatie.

De architect en/of de installateur van het ventilatiesysteem moet er ook voor zorgen dat het aan de normen voldoet. Zij zijn het best geplaatst om je te helpen bij de keuze van een systeem dat perfect bij je woonsituatie aansluit. Ze moeten je ook assisteren, zodat je het systeem perfect leert te gebruiken.

Er zijn vijf systemen mogelijk om een basisventilatie te realiseren:

Ventilatiesysteem	Luchttoevoer	Luchtafvoer
Systeem A	natuurlijk	natuurlijk
Systeem B	mechanisch	natuurlijk
Systeem C	natuurlijk	mechanisch
Systeem D	mechanisch	mechanisch
Ventilatie met warmterecuperatie	mechanisch	mechanisch

De systemen zijn telkens op hetzelfde principe gebaseerd:

• toevoer via droge ruimten zoals woonkamer, slaapkamers, studeerkamer, ...
• doorstroming via binnendeuren of binnenwanden
• afvoer via natte ruimten zoals keuken, badkamer, toilet.

Systeem A: natuurlijke luchttoevoer - natuurlijke luchtfavoer

Dit is de eenvoudigste en goedkoopste manier om te ventileren. Natuurlijke ventilatie gebeurt onder invloed van een gering drukverschil tussen de binnen- en de buitenkant van een gebouw. Dat drukverschil wordt veroorzaakt door de wind of door het temperatuurverschil tussen binnen en buiten.

Hoe werkt het?

• De toevoer van lucht gebeurt via regelbare ventilatieroosters die meestal in de ramen worden gemonteerd. Zelfregelende ventilatieroosters in de droge leefruimtes zorgen voor de continue luchttoevoer, maar vermijden tocht. Ze passen zich zelf aan volgens de windsnelheden. Hoe meer wind, hoe meer de ventilatieroosters zullen sluiten, zodat er geen tochtgevoel ontstaat.
• De toevoer komt het best via droge ruimten zoals de slaapkamersof de woonkamer. Openingen in of onder de deuren of in de muren maken luchtcirculatie doorheen de woning mogelijk.
• Door het creëren van een schoorsteeneffect worden vocht en vervuilde lucht afgevoerd via een schoorsteen of een verticaal ventilatiekanaal. Die lucht wordt via afsluitbare roosters aangetrokken vanuit de natte ruimten, zoals keuken, badkamer, toilet. De verluchtingskanalen moeten minstens een halve meter boven de nok van het dak uitsteken.

Kies hierbij best voor regelbare en akoestisch dempende roosters: je moet de opening van de roosters goed kunnen regelen, van volledig open tot gesloten, met minimum drie tussenstanden.

Voordelen: goedkoop en geen elektrische energie nodig

Nadelen: het debiet is onzeker en de regelmogelijkheden zijn beperkt; natuurlijke ventilatie is immers afhankelijk van de weersomstandigheden.

Systeem B: mechanische luchttoevoer – natuurlijke luchtafvoer

Bij dit systeem wordt de verse lucht op een gecontroleerde manier toegevoerd. Vocht en vervuilde lucht worden op een natuurlijke manier afgevoerd.

Hoe werkt het?

• Een ventilator, verbonden aan een kanalensysteem of rechtstreeks in de wand, zorgt voor een permanente toevoer van lucht. De toevoeropeningen kunnen worden afgesteld op het gewenste debiet.
• De verse lucht wordt best toegevoerd via droge ruimten zoals de slaapkamers of de woonkamer. Openingen in of onder de deuren of in de muren maken luchtcirculatie doorheen de woning mogelijk.
• Door het creëren van een schoorsteeneffect worden vocht en vervuilde lucht afgevoerd via een schoorsteen of verticaal ventilatiekanaal. Die lucht wordt via afsluitbare roosters aangetrokken vanuit de natte ruimten, zoals keuken, badkamer, toilet. De verluchtingskanalen moeten minstens een halve meter boven de nok van het dak uitsteken.

Opgelet: de Belgische norm stelt bij dit systeem eisen aan de toevoer van lucht. Voor woonkamers mag buitenlucht worden gebruikt of gerecycleerde lucht uit slaapkamers, studeerkamers, speelkamers, gangen, trapzalen en halls van dezelfde woongelegenheid. Er evenwel geen lucht worden aangezogen uit een gemeenschappelijke traphal. Voor slaapkamers, speelkamers en studeerkamers is alleen toevoer van buitenlucht toegelaten.

Voordelen: het systeem haalt in alle weersomstandigheden beter de normen dan systeem A en je kunt desgewenst een korte tijd intensief ventileren door het debiet van de ventilatoren even te verhogen.

Nadelen: je verbruikt meer energie dan bij systeem A; let daarom bij de aankoop van de ventilatoren op hun verbruik.

Systeem C: natuurlijke luchttoevoer – mechanische luchtafvoer

Bij renovatie is het soms niet mogelijk om de luchtafvoer natuurlijk te laten verlopen via verticale schouwen of ventilatiekanalen. Dan kies je voor een mechanische afvoer van de ventilatielucht, in combinatie met een natuurlijke aanvoer.

Hoe werkt het?

• Vrije toevoer betekent niet dat de lucht op volledig natuurlijke wijze het huis binnenkomt. De mechanische afzuiging heeft immers invloed op het debiet van de luchttoevoer. Je gaat dus al in de richting van vraaggestuurde ventilatie.
• De verse lucht wordt toegevoerd via ventilatieroosters, die meestal in de ramen worden gemonteerd. Dat gebeurt best via droge ruimten zoals de slaapkamers of de woonkamer. Openingen in of onder de deuren of in de muren maken luchtcirculatie doorheen de woning mogelijk.
• Via een kanalensysteem, voorzien van afvoermonden, en een ventilator worden vocht en vervuilde lucht afgevoerd. Het kanalensysteem mondt uit in een schoorsteen of een ventilatiekanaal. De lucht wordt via afsluitbare roosters aangetrokken vanuit natte ruimtes, zoals keuken, badkamer, toilet.

Voordelen: het systeem haalt in alle weersomstandigheden beter de normen dan systeem A en je kunt desgewenst een korte tijd intensief ventileren door het debiet van de ventilatoren even te verhogen.

Nadelen: je verbruikt uiteraard meer energie dan bij systeem A; let daarom bij de aankoop van de ventilatoren op hun verbruik. Je moet ook uitkijken dat je geen onderdruk creëert en zo rookgassen van kachels of een open haard naar binnen trekt.

Systeem D: mechanische luchttoevoer - mechanische luchtafvoer

Natuurlijke ventilatie is niet in alle omstandigheden mogelijk. De buitenomgeving kan te lawaaierig zijn, er kan reukhinder zijn, of misschien zijn er lokalen zonder ramen. Bij renovatie valt het ook voor dat het onmogelijk is om de luchtafvoer natuurlijk te laten verlopen door verticale schouwen of door ventilatiekanalen. In al die gevallen kies je voor een volledig mechanische ventilatie.

Hoe werkt het?

• Mechanische ventilatie is een volledig gecontroleerd systeem. De hoeveelheid lucht die de woning binnenkomt of uitgaat kan perfect worden afgesteld op de ventilatiebehoeften.
• De toevoer van verse lucht gebeurt op een gecontroleerde manier. De toevoeropeningen kunnen worden afgesteld op een gewenst debiet.
• Een ventilator, verbonden met een kanalensysteem of rechtstreeks in de wand, zorgt voor een permanente toevoer van lucht. Dat gebeurt best via droge ruimten zoals de slaapkamers of de woonkamer. Openingen in of onder de deuren of in de muren maken luchtcirculatie doorheen de woning mogelijk.
• Via een kanalensysteem, voorzien van afvoermonden, en een ventilator worden vocht en vervuilde lucht afgevoerd. Het kanalensysteem mondt uit in een schoorsteen of een ventilatiekanaal. De lucht wordt via afsluitbare roosters aangetrokken vanuit natte ruimten, zoals keuken, badkamer, toilet..

Opgelet: de Belgische norm stelt bij dit systeem eisen aan de toevoer van lucht. Voor woonkamers mag buitenlucht worden gebruikt of gerecycleerde lucht uit slaapkamers, studeerkamers, speelkamers, gangen, trapzalen en halls van dezelfde woongelegenheid.Er mag evenwel geen lucht worden aangezogen uit een gemeenschappelijke traphal. Voor slaapkamers, speelkamers en studeerkamers is alleen toevoer van buitenlucht toegelaten.

Voordelen: het systeem biedt dezelfde voordelen als systeem C; je krijgt wel minder problemen met over- of onderdruk dan bij systeem C.

Nadelen: je verbruikt uiteraard meer energie dan bij systeem A; let daarom bij de aankoop van de ventilatoren op hun verbruik.

Ventilatiesysteem met warmterecuperatie

Dat is een ventilatiesysteem dat de warmte recupereert van de lucht die uit de woning wordt getrokken om zo de binnengebrachte verse lucht voor te verwarmen.

Hoe werkt het?
De warmte van de afgevoerde vervuilde binnenlucht wordt overgedragen op de toegevoerde verse gefilterde buitenlucht. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van een warmtewisselaar, een apparaat dat warmte van het ene medium (vloeistof, gas) overbrengt naar een ander medium, waarbij de warmte van het warmere medium naar het koudere wordt overgedragen. In sommige systemen kan op die manier wel negentig procent van de warmte worden teruggewonnen.

Voordelen: het systeem ventileert de woning in alle weersomstandigheden en je kunt desgewenst een korte tijd intensief ventileren door het debiet van de ventilatoren even te verhogen.

Energiebesparing: met een goede warmterecuperatie door een toestel met 90 procent rendement, kan je warmteverlies via ventilatie verminderen tot 25 procent. Voorzie een toestel met een minimumrendement van 75% (premie Eandis).

Dat is een bij ons nog niet zo goed gekend systeem en enkel van toepassing bij een ventilatiesysteem met warmterecuperatie. De aardwarmtewisselaar maakt gebruik van de permanente aardwarmte voor ventilatielucht in de woning. Door het gebruik daalt het klassieke verwarmingsverbruik in de winter en het eventuele koelverbruik in de zomer.

Het systeem heet ook wel eens ‘De Canadese put’ of de ‘Provençaalse put’. Zo’n systeem maakt gebruik van de warmtetraagheid van de bodem. Eenvoudig gezegd komt het neer op de plaatsing van buizen op een bepaalde diepte in de grond, waarlangs de verse toevoerlucht wordt aangezogen.

Door contact en warmte-uitwisseling van de buizen met de omgevende aarde in de ondergrond -die op twee meter diepte maximaal zeventien graden in de zomer en minimaal vier graden in de winter bedraagt - zal de circulerende lucht opwarmen of afkoelen. Die lucht wordt vervolgens in het huis geventileerd.

In de winter zal daardoor de winterbuitenlucht van - 15 °C via het systeem in de woning komen aan +/- 2 °C. Daardoor heb je enkel nog energie nodig om deze lucht van 2 °C (i.p.v. de externe lucht op - 15 °C) op te warmen tot 20 °C. En in de zomer, wanneer het buiten warm en vochtig is, zal de warme buitenlucht die verzadigd is aan vocht, in de buis condenseren waarbij er warmte aan ontrokken wordt. De meer koele lucht kan dan je huis een frissere temperatuur geven.

Het systeem bespaart dus energie in de winter en koelt het huis in de zomer. Zelfs wanneer er een buitentemperatuur is tussen 10 en 24 °C - en je dus je huis niet wenst te koelen of bij te verwarmen - geeft een ‘bypass’ de mogelijkheid om de buitenlucht direct aan te zuigen zonder via het systeem te moeten gaan. Je huis zal zo het heel jaar geventileerd worden.

Het systeem voorkomt ook het eventueel aanvriezen van de warmtewisselaar bij het systeem D.

Uiteraard moet een en ander precies worden berekend en correct uitgevoerd. Zo zal de precieze nood aan toevoer aan verse lucht de lengte, de diameter en de diepte bepalen van de buizen. Ook het luchtdebiet moet juist worden berekend (tussen de 2 tot 3,5 m/s) om te vermijden dat de lucht niet voldoende zou opwarmen of afkoelen. Mocht het volume aan lucht dat door de buis kan worden geleverd ontoereikend zijn omdat het huis te groot is, dan is het beter om het systeem te ontdubbelen door twee of meer buizen te plaatsen met een tussenafstand van minimaal één meter. Voorts zijn er specifieke vereisten voor de materialen (bv. beter geen betonbuizen wegens te trage warmte-uitwisseling), de afmetingen van de buis (maximum diameter van 20 cm, anders komt er een te grote luchtstroom in het centrum van de buis die de wanden nooit raakt).

• Om energiebesparingen aan te moedigen, geeft Eandis op haar grondgebied en onder bepaalde voorwaarden premies voor wie investeert in energiezuinige toepassingen.
• Ga ook even na op http://www.premiezoeker.be/ of http://www.energiesparen.be/ of je in aanmerking komt voor belastingvermindering of tussenkomsten van de federale, gewestelijke, provinciale of gemeentelijke overheden.