Energiebeheer

In een lage-energiewoning wordt extra aandacht besteed aan ingrijpende maatregelen voor isolatie, verwarming, warmwaterproductie, ventilatie … In feite dezelfde principes als bij een Passiefhuis maar minder doorgedreven.

Lage-energiewoningen hebben toch nog een verwarmingssysteem nodig van vier tot negen kW. Voor een lage-energiewoning rekent men voor verwarming een verbruik van 50 kWh/m² vloeroppervlakte/jaar. Het E-peil (voor meer info: www.energiesparen.be) of energieprestatiepeil van een lage-energiewoning ligt om en bij de 60.

Het prijskaartje van een lage-energiewoning ligt hoger dan bij een klassieke woning maar er is een aanzienlijke besparing op energie: het verbruik ligt vijftig tot zestig procent lager.

Het summum van energiezuinig bouwen of verbouwen is een Passiefhuis.
Een Passiefhuis is een woning die zo goed is geïsoleerd en slim wordt geventileerd, dat er nauwelijks verwarming nodig is. Naast een ver doorgedreven isolatie en een zeer goede luchtdichtheid van het gebouw, wordt de woning als het ware passief verwarmd. Dat gebeurt door de zonnewarmte, maar ook door de warmte die wordt afgegeven door toestellen en mensen. De recuperatie van warmte bij luchtverversing, bijvoorbeeld, of het gebruik van passieve energie als de lichaamswarmte van de bewoners, de warmteverliezen van elektrische apparaten, het koken, het gebruik van energiezuinige toestellen enz. Daardoor blijft een Passiefhuis bij normale weersomstandigheden voldoende warm.

In een Passiefhuis ga je dus zo ver in de isolatie van de buitenschil dat je geen klassieke verwarming meer nodig hebt. Het uitgespaarde bedrag aan verwarming spendeer je best aan speciale maatregelen zoals driedubbele beglazing met speciaal schrijnwerk, een goede luchtdichtheid, een ventilatiesysteem dat koude verse lucht van buiten gaat voorverwarmen enz.

Er is sprake van een Passiefhuis als het bruto energieverbruik voor de verwarming lager is dan 15 kWh per jaar per m² verwarmde oppervlakte. Het E-peil of het energieprestatiepeil, van een passiefhuis is niet hoger dan 30.

Voor de bouw van een Passiefhuis moet je ongeveer vijftien tot achttien procent meer geld op tafel leggen dan voor een traditionele nieuwbouw. Maar die meerkosten verdien je in zo’n tien tot twaalf jaar zeker terug. In zo’n huis bespaar je immers tachtig procent op je energie in vergelijking met een gewoon huis.

• Om energiebesparingen aan te moedigen, geeft Eandis op haar grondgebied en onder bepaalde voorwaarden premies voor wie investeert in energiezuinige toepassingen.
• Ga ook even na op http://www.premiezoeker.be/ of http://www.energiesparen.be/ of je in aanmerking komt voor belastingvermindering of tussenkomsten van de federale, gewestelijke, provinciale of gemeentelijke overheden.

Domotica is het geïntegreerde systeem dat alle elektrische en elektronische toestellen in de woning bedient en beheert. Het is meestal onopvallend aanwezig in de woning maar geeft wel een spectaculaire verhoging van comfort en veiligheid. Het woord is afkomstig van het Latijnse woord ‘domus’, wat ‘huis’ betekent.

Een geïntegreerd systeem wil zeggen dat eenzelfde bedieningssysteem meerdere toestellen tegelijk kan bedienen. Eén universele afstandsbediening voor verlichting, televisie, video en audio, bijvoorbeeld. Domotica kan uiteraard enkel toestellen sturen die elektrisch, via infrarood of via radiofrequentie aanstuurbaar zijn, zoals lampen, televisie, zonwering, verwarming enz.

Het doel van domotica is een verbetering van rationeel energiegebruik, comfort, flexibiliteit, communicatie en veiligheid in de woning.

Domotica kan de bewoners verlossen van veel routineactiviteiten en er over waken dat de leefomstandigheden optimaal zijn. De technische uitrusting van de woning zal er zelf op toezien dat zij de verwachtingen van de bewoners optimaal vervult, zonder voortdurend te moeten aanpassen en bijregelen.

Enkele voordelen van domotica:

• Meer rationeel energiegebruik
  Met een goed afgesteld domoticasysteem kun je tot vijftien procent besparen op verwarming en tien procent op verlichting en ander elektricteitsverbruik.
• Meer comfort
  Wanneer je gaat slapen of de woning verlaat, kun je bijvoorbeeld met één druk op de knop alle verlichting uitschakelen, de verwarming in nachtstand zetten en het alarm inschakelen.
• Afstandsbediening
  Een domoticasysteem dient niet enkel communicatie binnen de woning toe te laten, maar ook daarbuiten. In de toekomst zal ook de internettechnologie meer en meer meespelen voor het aansturen van bepaalde gebruikers van op afstand. Je hoeft niet eens thuis te zijn om je apparatuur aan te sturen. Met een eenvoudig telefoontje of sms-je kun bijvoorbeeld de verwarming van op afstand regelen of een aanwezigheidsimulatie inschakelen. Of een vaat- of wasbeurt starten. Handig toch?
• Verhoging van de veiligheid
  Een domoticasysteem kan sterk bijdragen aan de veiligheid van de bewoners. Rook- en waterlekdetectoren, bijvoorbeeld, kunnen een probleem melden en zorgen dat bepaalde acties starten. Een domoticasysteem kan op die manier een goede aanvulling zijn op een alarmsysteem.

Het bad via je gsm laten vollopen, is waarschijnlijk het meest gekende voorbeeld. Maar domotica is natuurlijk veel meer dan dat: de technische mogelijkheden van de hedendaagse domoticasystemen zijn quasi onbeperkt.

Een greep uit de mogelijkheden:

• Verlichting
  De hoeveelheid licht en de lichtsterkte kunnen automatisch door het domoticasysteem worden bepaald naar wens. Een mooi voorbeeld daarvan is het programmeren van verschillende sferen. Of je laat de sturing van het licht mee bepalen door een aanwezigheidsdetector of een lichtcel: zij zorgen ervoor dat het licht helemaal dooft een bepaalde tijd nadat je de kamer hebt verlaten.
  Bepaalde lichtinstellingen bieden met één druk op een knop steeds een optimale sfeer. Zo kan de toets ‘tv kijken’ het licht voldoende dimmen om geen reflectie op het televisiescherm te veroorzaken. En de toets ‘bezoekers’ accentueert een aantal accessoires in de woonkamer en zorgt voor gezellig, indirect licht. Wie wil lezen, drukt op de gelijknamige toets, waardoor de leeslamp wordt ingeschakeld en de andere lampen dimmen.
• Verwarming en koeling
  Domotica kan de verwarming optimaliseren. Zo wordt een kamer op de ideale temperatuur gebracht wanneer ze in gebruik wordt genomen, maar bij afwezigheid wordt die geleidelijk naar een lagere temperatuur gebracht, rekening houdend met de opwarm- en afkoelperiode. Raamcontacten, die ook worden gebruikt voor inbraakbeveiliging, kunnen ook de verwarming automatisch laten afslaan wanneer een raam wordt geopend. Eén aanwezigheidsdetector is al voldoende om zowel de verwarming als de verlichting bij te stellen.
  Uiteraard kan domotica ook een belangrijke rol spelen bij de koeling van de woning. Zo is het perfect mogelijk om via een zonnedetector de hoeveelheid zon vast te stellen en de zonwering naar beneden te sturen bij te grote opwarming. Anderzijds kan het systeem zo worden geprogrammeerd dat de zonwering niet in werking treedt zolang de ingestelde comforttemperatuur in de kamer niet wordt overschreden of bij te veel wind. Op die manier is het mogelijk om de zonnewarmte te gebruiken als extra verwarmingsbron voor het huis.
• Toegangscontrole
  Parlofoon en videofoon zijn ondertussen al ingeburgerd, maar het domoticasysteem kan nog een stap verder gaan. Bij aanwezigheid van de bewoners kunnen beelden van de persoon die aan de voordeur staat, worden geprojecteerd op het televisie- of computerscherm. Bij afwezigheid worden de beelden opgenomen en bewaard op een computerschijf of worden ze via het internet rechtstreeks doorgestuurd naar de eigenaar van de woning. Zo kan die op kantoor zien wie er aan zijn voordeur belt of kan de eigenaar van een tweede woning van thuis uit zien wie er aan zijn vakantiewoning aanbelt.
• Rook- en waterlekdetectie
  Het aangesloten domoticasysteem op rookmelders kan de niet-essentiële toestellen zoals vaatwas, wasmachine enz. uitschakelen, de verlichting in de slaapkamers en vluchtwegen aanschakelen, de rolluiken optrekken om extra vluchtwegen te creëren enz. Zelfs wanneer geen rookmelders zijn voorzien, verhoogt het domoticasysteem preventief de veiligheid door bijvoorbeeld een ‘alles uit’ toets te voorzien, die alle toestellen met een potentieel gevaar (zoals koffiezet, strijkijzer, keukentoestellen enz.) uitschakelt bij het slapengaan of bij het verlaten van de woning. Naast rookdetectoren bestaan ook waterlekdetectoren: bij een lek gaat de waterleiding automatisch dicht. Ook temperatuurdetectoren in diepvriezers kunnen een sein geven bij een stroomonderbreking.
• Inbraakalarmering
  Bij de detectie van een inbraak kan domotica ervoor zorgen dat de inbreker het op een lopen zet door bijvoorbeeld alle lichten in te schakelen en de radio-installatie op maximaal volume te laten spelen en de buitenverlichting te laten knipperen. Sommigen geven er de voorkeur aan om de inbreker zo snel mogelijk af te schrikken, anderen juist om hem op te sluiten door de rolluiken onmiddellijk te laten sluiten bij een alarm en alle deuren te vergrendelen … Het systeem kan door middel van aanwezigheidsimulatie ook preventief werken door de verlichting elke dag op een ander tijdstip aan- en uit te schakelen, de televisie gedurende een aantal uren te laten spelen enz.
• Beheer van huishoudtoestellen
  Verschillende huishoudtoestellen kunnen automatisch door het domoticasysteem starten of stoppen. Het systeem zorgt voor een gelijkmatige spreiding van het elektriciteitsverbruik, bij voorkeur op tijdstippen dat de klant het goedkoopste tarief betaalt voor zijn energie.

Bij een domotica-installatie spreken we van ‘actoren’ en ‘sensoren’ die op elkaar inspelen: de actoren zijn de componenten die de berichten (opdrachten) ontvangen en aan de hand daarvan al of niet een actie ondernemen; de sensoren zorgen ervoor dat één of meerdere actoren een opdracht krijgen.

Actoren en sensoren praten met elkaar via een ‘bus’: de sensoren zetten de informatie op de bus, en geven daardoor opdrachten aan de actoren. Het principe is dus eigenlijk heel eenvoudig: een sensor geeft een signaal, een alarm of een opdracht door aan het domoticasysteem; via de programmering ervan wordt bepaald welke actor in actie moet treden bij die welbepaalde opdracht; het systeem geeft automatisch de opdracht door aan de actor die er verder het nodige mee doet.

Voorbeelden van actoren en sensoren:

Actoren	Sensoren
Relais	Schakelaars en drukknoppen
Teleruptoren	Toetspanelen
Dimmers	Touchscreens
Lichtpunten	Infrarood-zenders
Elektrische huishoudapparaten	PC of pocket PC
Stopcontacten	Bewegingsdetectoren
Motoren	Aanwezigheidsdetectoren
Centrale verwarming	Rook- en gasdetectoren
Elektrische ventielen	Magneetcontacten
Boilers	Thermostaten
Deursloten	Temperatuurvoelers
Audio- en videoapparatuur	Zonnesensoren
Telefoon	Windsensoren
...	…

Domotica kent centrale en decentrale systemen:

• Centraal
  Bij een centraal systeem staat naast de zekeringkast het hart van het domoticasysteem, de centrale of ‘master’ geheten. Iedere communicatie over de ‘bus’ verloopt via die centrale verwerkingseenheid: berichten worden er ontvangen en verwerkt, waarna de centrale een nieuw bericht op de ‘bus’ verstuurt naar de uitvoerende deelnemers.
  Deze centrale is vaak het duurste element van het systeem. Om te starten moet je minimaal over zo’n centrale beschikken, wat de instapkost iets hoger maakt dan bij een decentraal systeem. De intelligentie van de ‘deelnemers’ op de bus is evenwel kleiner en goedkoper dan bij een decentraal systeem.
• Decentraal
  Bij decentrale systemen zit de intelligentie verspreid over de gehele ‘bus’ in iedere busdeelnemer. Alle communicatie op de ‘bus’ kan worden begrepen door iedere deelnemer. Dat maakt de startkost iets lager, maar de uitbreidingskosten hoger: iedere busdeelnemer is immers duurder.

• Om energiebesparingen aan te moedigen, geeft Eandis op haar grondgebied en onder bepaalde voorwaarden premies voor wie investeert in energiezuinige toepassingen.
• Ga ook even na op http://www.premiezoeker.be/ of http://www.energiesparen.be/ of je in aanmerking komt voor belastingvermindering of tussenkomsten van de federale, gewestelijke, provinciale of gemeentelijke overheden.

Een ‘Kwaliteitslabel Domotica’ garandeert de bouwheer en de architect een maximale kwaliteit en bezorgt de installateur herkenning en erkenning. Het is een betrouwbare leidraad voor kandidaat-bouwers en architecten, die vaak niet voldoende op de hoogte zijn van de mogelijkheden die domotica biedt.

Indien je een beroep wenst te doen op een vakbekwame domotica-installateur, raadpleeg dan de referentielijst op de website van VEI (Vlaams Elektro Innovatiecentrum): http://www.vei.be/.